Alain Gerlache

Certains n’y croyaient plus, mais ils arrivent enfin : les Etats-Généraux des Médias en Communauté Française vont démarrer et c’est notamment via Twitter que le Président du Parlement de la Communauté française l’a annoncé.

On peut dire que ça a mis du temps ! La proposition initiale d’Assises de la presse écrite a été formulée par Ecolo il y a un an. Mais la majorité avait préféré attendre que les élections aient eu lieu et fixé le début des travaux à octobre 2009…  Depuis lors, plus rien. Finalement, l’accélérateur aura été la polémique entre la RTBF.be et les éditeurs privés à propos des développements numériques du secteur public pour que les choses bougent enfin !

Pourtant ce ne sont pas les sujets qui manquent. Crise de la presse papier, recherche d’un nouveau modèle économique, équilibre entre public et privé, interrogations sur le statut et le rôle des journalistes, nouveaux médias d’information et de communication, il y aura de quoi faire. Et d’ailleurs on parle maintenant d’Etats-Généraux des Médias. Le changement de nom n’est pas anodin. On ne se focalise plus sur la crise dans un secteur pris isolément. On va se pencher sur les médias dans leur ensemble. Au moins, le titre pose bien le thème.

Et puis évidemment, il y a la méthode. Petit rappel, historique : sous l’Ancien Régime les Etats-généraux visaient à associer les différentes composantes de la société dans le but de résoudre des problème par consensus. Cela pose donc la question de savoir qui va y participer ? C’est crucial en effet. Lundi prochain aura lieu l’installation d’un comité d’experts choisis par les présidents des groupes politiques du Parlement. Ce sont principalement des académiques. La démarche est utile. Des observateurs extérieurs peuvent évidemment apporter quelque chose aux discussions.  Mais il ne faut pas perdre de vue que dans lesmédias, tout le monde a une expertise propre. Ceux qui y travaillent, et pas seulement des patrons ou des associations professionnelles, mais aussi le public. D’autant que celui-ci prend de plus en plus pied dans le processus et dans la production médiatique, par les forums, les blogues ou les réseaux sociaux. Ne pas prendre cette évolution en compte reviendrait à exclure du champs d’observation une des nouveautés fondamentales de ces dernières années.

Le débat devra donc être ouvert. Le limiter à un affrontement de groupes de médias dans un champs clos, même matiné de quelques réflexions académiques, c’est le corseter dès le départ. Surtout si derrière, ce sont les politiques, dont on connait toute l’ambiguité de la relation avec les médias, qui doivent trancher. C’est leur rôle démocratique, mais ils l’exerceront d’autant mieux qu’ils ont une vision globale des points de vue de tous les acteurs du processus médiatique.

Prenez par exemple le débat qui a agité la France il y a peu autour du statut et du financement des sites internet d'information sans édition papier, ceux qu’on appelle les « pure players » comme Rue89, Médiapart ou AgoraVox. Face aux médias classiques, ce sont des PME. Pour autant, leur audience et leur capacité à innover est tout, sauf négligeable. Va-t-on favoriser ou au contraire verrouiller ce genre d’intiatives chez nous aussi ?

C’est le genre de question à aborder aussi si l’on veut que ces Etats-Généraux ne se bornent pas à sécuriser le paysage médiatique actuel mais abordent préparent l’avenir en abordnat de front et sans tabou toutes les questions posées par la révolution numérique.

Chronique diffusée dans l'émission interMédias sur La Première le 22.01.10 et que vous pouvez retrouver ici.

Drie jaar geleden veroorzaakte het beruchte RTBF-programma Bye Bye Belgium een van de grootste polemieken van de laatste jaren. 'On en a marre!' schreef Peter Vandermeersch toen in een vurig commentaar. Vlaanderen was de karikatuur beu. De algemeen hoofdredacteur van deze krant haalde scherp uit naar de journalisten van de Franstalige openbare omroep die een actieve rol hadden gespeeld in deze controversiële uitzending. Wat niet belette dat twee van die usual suspects nadien een column kregen in De Standaard. Gelukkig zijn er nog volgelingen van Voltaire, die ervoor zorgen dat dissidente meningen gehoord kunnen worden.
Noodzakelijkerwijze werd deze uitzending maandenlang in alle stilte voorbereid. Discretie heerst vandaag ook rond het voorbereiden van een nieuwe show die wel eens Bye Bye BHV zou kunnen heten. Toch zou Bye Bye BHV veel minder negatieve reacties kunnen uitlokken. Laten we eerlijk zijn: 'BHV, on en a TOUS marre!' Al veertig jaar zijn verscheidene generaties politici er niet in geslaagd om de knoop door te hakken. Ondertussen is de Zuid-Afrikaanse apartheid weggewerkt, de Muur van Berlijn is gevallen en in de VS maakten de African-Americans het van de achterbanken van de bussen tot het Witte Huis.

'Het is een soap geworden', hoor je vaak. Geen verkeerde vergelijking, niet alleen door de duur, maar ook door de setting: een straat of een wijk. In Engeland hebben ze Coronation Street (ITV, 49 jaar) en Eastenders (BBC, 25 jaar). In België hebben we BHV. Toch is de belangstelling volgens een recente opiniepeiling van La Libre zeer gering. Een tv-zender zou het programma al lang afgeschaft hebben. Bye Bye BHV zou de laatste episode kunnen zijn. Het is hoog tijd.

Maar er is hoop! Zelfs volgens Franstalige politici is de splitsing van BHV onafwendbaar geworden. Er is weinig enthousiasme, maar het is toch een stap in de richting van een concrete oplossing. De vraag is niet meer of er een probleem is, maar hoe je een oplossing vindt en welke.

De echte hoop gaat echter veel verder dan het mogelijke succes van een nieuwe oefening in Belgische institutionele loodgieterij. Brussel-Halle-Vilvoorde wordt vaak bestempeld als een symbooldossier. Juist daarom is het zo pijnlijk en ingewikkeld, heet het. Het zou misschien verdienstelijk zijn het symbool frontaal aan te pakken in plaats van voordurend te proberen het te omzeilen. Als je een spook wilt overwinnen moet je eerst weten waar hij vandaan komt.

Bye Bye BHV zou beide gemeenschappen een unieke kans bieden om eindelijk de spoken van het verleden van België definitief te verjagen en tot verzoening te komen. Het wordt hoog tijd dat alle Franstaligen begrijpen waarom de Vlamingen zo gevoelig zijn voor het respect voor hun taal, cultuur en grondgebied. De manier waarop het Noorden in het verleden door Belgische machthebbers onderdrukt is, blijft een smet op onze geschiedenis en het creëert vandaag nog misverstanden. Ook Franstalige politici moeten dat toegeven in plaats van de 'Vlaamse arrogantie' aan de kaak te stellen.

Vlamingen zouden dan eindelijk komaf moeten maken met het verleden en toegeven dat de Walen en de Brusselaars van 2010 niet schuldig zijn aan de poging van de regerende klasse van de 19de eeuw om van België een eentalig Franstalig land te maken. De eerste slachtoffers van de revanchistische doctrine die Wallonië wil laten knielen, zijn juist de zwaksten in onze samenleving. Blijkbaar is de academicus die deze doctrine zijn naam gaf de etymologie van het woord 'universiteit' vergeten.

Het probleem-BHV is een anachronisme in een wereld die te kampen heeft met globale financiële of milieucrisissen. Het zou een teken van volwassen zelfvertrouwen zijn als beide gemeenschappen de weg zouden inslaan van een nieuw partnerschap, zoals het tussen buren hoort. Daarvoor moet je de frustraties van het verleden te boven komen en een gezamenlijke toekomst bouwen. Daar zijn we nog lang niet.

Elke week krijg je groteske voorbeelden die aantonen dat het oude conflictmodel standhoudt. Als de Vlaamse regering de vervuiling van de Zenne terecht aan de kaak stelt, beweert de voorzitster van Ecolo dat Vlaanderen de communautaire kaart speelt. In Kraainem spraken de Vlaamse gemeenteraadsleden onlangs dan weer Frans om nadien een klacht in te dienen tegen zichzelf en de besluiten te laten vernietigen. Worden zij ook gestraft, zoals de drie niet-benoemde burgemeesters van de Rand?

Wie echt wil dat Bye Bye Belgium een fictie blijft, moet ervoor zorgen dat Bye Bye BHV onverwijld werkelijkheid wordt.

Chronique parue dans De Standaard le 19 janvier 2010. Les réactions des lecteurs se trouvent ici.